هرآموزش دهنده ای باید بتواند از عهده تدریس خود  برآیدو با به کارگیری مهارتهای خود طوری تدریس کند که فراگیرانش را به هدفهای از پیش تعیین شده برساند.برای اندازه گیری میزان موفقیت یک آموزش دهنده دردستیابی به  اهداف ، باید  ابزارهایی  وجود داشته باشد ، که تهیه  این ابزارها و نحوه به کارگیری و تفسیر نتایج حاصل از آنها ( ارزشیابی ) از مسئولیتهای خطیر مدیران بهداشتی می باشد.

مفاهیم اندازه گیری و ارزشیابی از دیدگاه متخصصین ودانشمندان اینگونه تعریف می شوند:

اندازه گیری    measurement:

عبارت است از یک فرایند منظم برای کمی کردن یک متغیر پیوسته مانند طول ، وزن ، استعداد و ....

ارزشیابی   evaluation :

یعنی عملی که به وسیله آن درباره یک رویداد ، یک فرد و یا یک شئ بر اساس یک یا چند معیار قضاوت می شود. در ارزشیابی بر خلاف اندازه گیری قضاوت ونظر شخصی وجود دارد.

واقعیت این است که موفقیت مانند مقولاتی چون هوش ، اعتماد به نفس و ... یک مفهوم انتزاعی است ، یعنی مفهومی که ذهن انسان آن را می سازد و در خارج از ذهن به صور مختلف نمود می یابد. اما روانشناسان بر این باورند که هر چیز انتزاعی را میتوان اندازه گرفت ، به شرط آنکه مفهوم اندازه گیری را از زاویه مفهوم متغیر در نظر بگیریم؛ متغیر عبارت است از هر ویژگی یا رویدادی که بتواند ارزشهای مختلف داشته باشد ، مانند: وزن ، هوش، موفقیت و ....

موفقیت در آموزش با مقیاس رتبه ای اندازه گیری میشود. مقیاس یعنی چیزی که با آن اندازه چیز دیگر را تعیین می کنند . یعنی می توانیم با در نظر گرفتن ویژگی مورد نظر بگوییم کدام مدرس قویتر از مدرس دیگر است ، اما نمی توان گفت که یک مدرس چند مرتبه از مدرس دیگر قویتر بوده است.

اندازه گیری طی 3 مرحله انجام میشود :

مرحله اول : تعریف متغیر مورد اندازه گیری .لازم به ذکر است تعریف متغیر های فیزیکی مثل طول ، وزن و .... ساده می باشد ، زیرا تعریف روشن و پذیرفته شده برای آنها وجود دارد.اما جای تردید نیست در تعریف مفاهیم روانشناختی مثل موفقیت ، اختلاف نظر وجود دارد و بنابراین در تعریف این مفاهیم مسئله ای که باید مورد توجه قرار گیرد ،  این است که متغیر مورد اندازه گیری به طور دقیق و روشن و به نحوی تعریف شود که مورد قبول همه متخصصان آن حوزه باشد.

مرحله دوم : تعیین مجموعه اعمالی که متغیر مورد اندازه گیری را آشکار می کند . این مسئله بستگی به این دارد که متغیر مورد نظر را ، چگونه تعریف کنیم .تعریف یک متغیر و تعیین اعمال لازم برای آشکار کردن آن با یکدیگر در ارتباط مستقیم می باشند.

مرحله سوم : بیان کمی نتایج مشاهدات ، که همان مرحله نمره دادن است . در مورد متغیر های دارای مفاهیم روان شناختی متخصصان باید به دنبال تعاریفی باشند که بتوانند واحدها و روش کمی کردن را دقیقا تعیین کنند .

واحد آموزش بهداشت شبکه ری در راستای برنامه های خود ، میزان موفقیت تدریس آموزش دهندگان 24جلسه  آموزشی را که تا پایان آذر ماه سال 89 توسط واحدهای ستادی برگزار شده  ، اندازه گیری و ارزشیابی نموده است.

ابزار مورد استفاده در این برنامه ، پرسشنامه نظر خواهی از شرکت کنندگان در جلسه آموزشی می باشد ، که توسط مدیران آموزشی سطوح بالاتر در اختیار این واحد گذاشته شده است.

در این پرسشنامه تعریف در نظر گرفته شده برای موفقیت ( متغیر مورد نظر ) تعدادی از مهارتهای پیش از تدریس و غالباحین تدریس  می باشد. ( مرحله  اول )

همچنین 14 فعالیت و 5 خصوصیت مدرسین به عنوان مجموعه اعمال و فعالیتهای نشان دهنده میزان دستیابی به متغیر مورد نظر یعنی موفقیت در آموزش ، در نظر گرفته شده است . ( مرحله دوم )

فعالیتها و اعمال مورد نظر در مرحله دوم ، با محاسبه درصد انتخاب گزینه های مربوطه ( موافق و مخالف ) توسط فراگیران ، به صورت کمی بیان میشوند . ( مرحله سوم )

نتایج حاصل از این اندازه گیریها و تجزیه تحلیلهای مربوط به آن جهت دستیابی به یک قضاوت ارزشی (ارزشیابی) در این شماره از نشریه جهت اطلاع خوانندگان محترم ، به صورت کلی و بدون قید اسامی مدرسین ، به شرح ذیل ارائه می گردد :

در این ارزیابی فرض شده است که از 14 سوال پرسشنامه ، سوالات 3، 6 ، 8 و 11 کلیدی تر هستند و استخراج نتایج آنها معنادارتر است . همچنین معیار درصد مطلوب 80 % در نظر گرفته شده است .

با توجه به این فرضیات ، از مجموع 36 جلسه آموزشی مربوط به 24 کارگاه و 36 مدرس ، 77/94% فراگیران محتوی جلسه را حاوی مطالب سودمند و مفید دانسته اند .( سوال 3 ) 2/94% آنها روشهای مورد استفاده در جلسه را موجب حضور فعالانه شرکت کنندگان بیان کرده اند . ( سوال 6 )

و در نهایت 80% فراگیران فضای عمومی جلسه را برای انجام یک کار جدی مساعد دیده اند ( سوال 8 ) و 1/76% آنها کیفیت تسهیلات موجود درمکان برگزاری جلسه را مناسب دانسته اند . ( سوال 11 )

همچنین در این پرسشنامه 5 خصوصیت آموزش دهندگان از دیدگاه فراگیران مورد ارزیابی قرار گرفته است که شامل تسلط علمی ، بیان شیوا و رسا ، تناسب محتوای بحث مورد نظر با موضوع ، ارائه خلاصه ونتیجه گیری و کاربرد مطالب با امکانات موجود در منطقه تحت پوشش می باشد.

طبق جمع بندی نتایج نظر خواهی ، 4/90% فراگیران تسلط علمی مدرسین را خوب ، 8/8% متوسط و8/0% ضعیف دانسته اند ، از نظر بیان شیوا و رسا 8/87% فراگیران آن را خوب ، 3/11% متوسط و 9/0% ضعیف دانسته اند . 6/92% تناسب محتوی با موضوع را خوب ، 2/6% متوسط و 2/1% ضعیف دیده اند . ارائه خلاصه و نتیجه گیری آموزش دهندگان از نظر فراگیران 8/85% خوب ، 26/12% متوسط و 9/1% ضعیف بوده است و نهایتا در مورد کاربرد مطالب با امکانات موجود 5/82% فراگیران ان را خوب ، 4/14% متوسط و1/3% ضعیف بیان کرده اند .

لازم به ذکر است در این پرسشنامه علاوه بر موارد فوق ، نکات مثبت و منفی کارگاهها از دید فراگیران و همچنین موضوعات پیشنهادی آنها برای کارگاههای اتی نیز مورد بررسی قرار گرفته است که در ذیل به نمونه هایی از آنها اشاره شده است :

برخی از نکات مثبت و منفی کارگاهها از دیدگاه فراگیران:

نکات مثبت :

افزایش مهارتهای فردی ، مرور و یادآوری مطالب گذشته  ، برطرف شدن اشکالات کاری ، مسلط بودن مدرسین در ارائه مطالب ، استاندارد بودن مطالب آموزشی ، جدید و کاربردی بودن مطالب .

نکات منفی :

 ارائه نشدن منابع اطلاعاتی ، خسته کننده بودن کلاس ، کم بودن زمان جلسه ، سر و صدای خارج از کلاس ،

 نا مناسب بودن فضای کلاس ، بی ارتباط بودن مطالب با فعالیتهای شغلی ، تاخیر در شروع کلاس ،نامناسب بودن رسانه های تهیه شده،پاسخ نامناسب به سوالات،و......

موضوعات پیشنهادی از طرف فراگیران جهت کارگاههای بعدی :

شیوه های جدید آموزش ، بیماریهای کودکان ، روشهای آرام سازی ، تفسیرنتایج آزماشهای خون ، نحوه برخورد با همسر ، فرمهای تنظیم خانواده ، مباحث تخصصی در مورد کودک سالم ، چگونگی رفع مشکلات تغذیه ای کودکان ، سرطان برست و....

  تهیه و تنظیم:

زهرا یزدی زاده

زهرا نیکو سرشت

فرزانه فرد