ید و نقش آن در سلامتی
اختلالات ناشی از کمبود ید :
در دوران جنيني كمبود يد باعث سقط جنين، تولد جنين مرده، ناهنجاريهاي مادرزادي، افزايش مرگ و مير اطفال و نوزادان، اختلالات حركتي و رواني و كم‌كاري تيروئيد، رشد ناقص دستگاه عصبي و عقب‌ماندگي ذهني ميگردد.
در دوران كودكي و نوجواني كمبود يد موجب گواتر، كم‌كاري تيروئيد، عقب ماندگي جسمي و رواني ميگردد. کمبود ید در بزرگسالان علاوه بر بیماریهای پیشگفت باعث ايجاد ناراحتيهاي گوارشي و قلبي هم می نماید.
با توجه به چرخه گردش ید در طبیعت، این عنصر موجود در خاک در اثر ریزش باران و جاری شدن سیلاب از سطح زمین شستشو شده و به سمت آبهای دریاها و اقیانوس‌ها روان می‌شود. در نتیجه خاک و آب مناطق مرتفع زمین با کمبود ید روبرو هستند .
به همین دلیل ساکنین مناطق مرتفع زمین بیشتر در معرض خطر کمبود ید و اختلالات حاصله قرار دارند .
نياز روزانه بدن به يد بين 150-100 ميكروگرم ميباشد (يك مقدار بسيار كم به اندازه سر سوزن) مقدار مورد نياز در تمام طول عمر توسط انسان يك قاشق چايخوري است البته آنچه مهم است دريافت مداوم يد بطور روزانه است.
کمبود ید شایع‌ترین علت قابل پیشگیری عقب ماندگی ذهنی در دنیای امروز به شمار می‌رود
.مدير عامل صندوق كودكان ملل متحد ( يونيسف) در پیام کوتاهی اشاره نمودند ، پيشگيري از كمبود يد به قدري آسان است كه اگر بگذاريم فقط يك كودك به خاطر آن با معلوليت ذهني متولد شود ، مرتكب جنايت شده ايم .
غذاهای سرشار از ید :
میگو - خرچنگ - صدف - ماهی و ... و نکته قابل توجه اینکه میزان ید در ماهی های دریاهای آزاد و با آب شور بیشتر از ماهی آب های شیرین می باشد .
نتيجه مطالعات گروه تحقيقات مركز تحقيقات غدد داخلي و متابوليسم دانشگاه شهيد بهشتي در سالهاي 1362 تا 1368 در ايران نشان داد حدود 20 میلیون نفر از جمعیت کشور در معرض خطر کمبود ید قرار دارند ميزان شيوع بيمار گواتر بين جمعيت كشور خصوصا? در مناطق كوهستاني بيش از 70 درصد مي باشدبه منظور بررسی و رفع این مشکل . كميته كشوري مبارزه با اختلالات ناشي از كمبود يد در سال 1368 شکل گرفته و این کمیته بهترين و ساده ترين گزينه به عنوان استراتژي اصلي مبارزه با اختلالات ناشي از كمبود يد را توزيع نمك يددار در سطح عموم اعلام نمود .
عزم مشترک و همکاریهای درون و بین بخشی وزارت صنایع، وزارت جهاد کشاورزی و اداره نظارت بر مواد غذایی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی کارخانه‌های تولید نمک در کشور را موظف به یددار نمودن نمکهای تولیدی خود نمودند و در سال 1373 نیز تولید نمک یددار در کشور اجباری گردید .
دستورالعمل بازنگري شده كنترل كيفي نمك خوراكي يددار تصفيه شده :
استاندارد ميزان يد در نمك هاي خوراكي : مقدار يد در نمك بر حسب ميكروگرم يا قسمت در ميليون (PPM ) جهت تامين نياز روزانه 150 ميكروگرم يد مصرف كننده طبق تصميم كميته كشوري مبارزه با اختلالات ناشي از كمبود يد 40 ميكرو گرم مي باشد كه توصيه شده است به منظور جبران يد زايل شده در زمان انبارداري اين مقدار 50 ميكروگرم در نظر گرفته شود .
پايداري يد در نمك : عيار يد موجود در نمك يددار بطور مداوم به علت ناپايدار بودن شيميايي تركيبات يد كاهش مي يابد . اين كاهش چنانچه نمك در معرض رطوبت ، نور خورشيد و يا حرارت قرار گيرد و چنانچه با مواد آلي آلوده شود ، افزايش مي يابد . در رطوبت خيلي زياد ، آب جذب نمك شده و يد به طرف پايين بسته يا كيسه كشيده مي شود . وقتي رطوبت هوا پايين است نمك رطوبت سطحي خود را از دست داده و همراه آن يد نيز متصاعد مي شود.
اختلالات ناشي از كمبود يد زماني ريشه كن مي شود كه نمك مصرفي مردم داراي عيار موثر يد به ميزان مورد نياز باشد . بنابراین پايش دقيق و كنترل ميزان يد در مراحل توليد ، انبار كردن ، فروش و مصرف و ممانعت از نمك غير يددار و يا زير استاندارد ، از اجزاي اصلي برنامه هاي توزيع و مصرف نمك هاي يددار به منظور مبارزه با اختلالات ناشي از كمبود يد مي باشد.
پايش : مرحله 1 ( كارخانه) :
محل : كارخانه هاي توليد كننده يا بسته بندي نمك يددار - مقدار يد : نبايد كمتر از 50 قسمت در ميليون باشد - تواتر آزمايش : حداقل سه بار در هر شيفت كاري - آزمايش كننده : كارشناس آزمايشگاه كارخانه
كارشناس اداره نظارت بر مواد غذايي بايد حداقل 3 بار در سال از خط توليد نمك خوراكي يددار تصفيه شده به لحاظ بررسي شرايط توليد نمك ، بسته بندي ، نگهداري يدات پتاسيم و ساير مواد مصرفي ، انبارها و محل نگهداري نمك خوراكي بازديد نمايد
پايش : مرحله 2 ( عمده فروشي ها ) :
محل : انبارهاي عمده فروشي - مقدار يد : نبايد كمتر از 40 قسمت در ميليون باشد - تواتر آزمايش : هفته اي يكبار
پايش : مرحله 3 ( خواروبارفروشي ها) :
محل : خواربارفروشي ها - مقدار يد: نبايد كمتر از 25 قسمت در ميليون باشد - تواتر آزمايش:ماهي يكبار - آخرين تاريخ : 9 ماه بعد از يده كردن
پايش : مرحله 4 ( سطح خانوار ) :
محل : سطح خانوار - مقدار يد : نبايد كمتر از 15 قسمت در ميليون باشد - تواتر آزمايش : با توجه به امكانات ? حداقل زمان سرشماري - آخرين تاريخ : 12 ماه بعد از يده كردن - آزمايش كننده : بهورز و كاردان يا كارشناسان بهداشت محيط و حرفه اي
عوارض استفاده از نمك هاي تصفيه نشده :
ناخالصي هاي موجود در نمك هاي تصفيه نشده : سرب، جيوه، آرسنيك، كادميوم و ساير عناصر سنگيني هستند كه بر اندام هاي داخلي بدن تاثير مخربي دارند. نمك به صورت استخراج شده از معدن يا دريا در هر دو شكل، ناخالصي‌هاي فراواني دارد كه عمده‌ترين آنها، سولفات كلسيم يا همان گچ است كه نوع دوم به خاطر سفيد بودن، قابل تشخيص از اصل نمك نيست .
وجود گل و لاي را يكي ديگر از ناخالصي‌هاي موجود در نمك یکی دیگر از مشکلات نمک های تصفیه نشده می باشد. از هر 120 تن نمك توليدي تصفيه، 6 تا 10 تن گل و لاي خارج مي‌شود، كه وجود و مصرف مستمر اين ميزان ناخالصي در نمك‌هاي سنتي مشكلات و بيماري‌هاي جسمي را به همراه دارد.
طعم نمك‌هاي سنتي هم به خاطر داشتن ميزان قابل توجهي ناخالصي منيزيم كه طعم تلخ دارد با طعم نمك‌هاي ديگر فرق دارد و اين نيز يكي از نشانه‌هاي ناخالصي به شمار مي‌آيد
يكي از مشكلات اساسي كه ممكن است پيش آيد ، اختلال در عملكرد كليه‌ها ست، چرا كه كليه‌ها مسئول دفع مواد سمي از بدن هستند و تجمع اين مواد به مرور زمان به بافت كليه آسيب مي‌رساند.
كادميوم، سرب، مس و جيوه از فلزات سنگيني هستند كه قادر به ايجاد سرطان در افراد مصرف‌كننده خواهند بود.
جيوه باعث ايجاد جنين ناقص‌الخلقه در زنان باردار مي‌شود و از اين لحاظ خطراتي را به همراه دارد.
چند توصیه :
1- نمك‌هاي مصرفي خود را از انواع يددار تصفيه شده انتخاب كنيد.
2- به نوع بسته‌بندي، شماره پروانه ساخت، نشاني محل توليد و تاريخ درج شده بر روي بسته‌ها توجه كنيد.
3- به عنوان يك اصل كلي، بيش از ميزان نياز نمك مصرف نكنيد.
گرد آوری و تنظیم : سمیرا شعبان کارشناس بهداشت محیط
مجموعه ای است از مطالب ارائه شده از واحدها و همکاران شبکه بهداشت شهرستان ری. مسئولیت مطالب بر عهده ارسال کننده بوده و مدیریت وبلاگ هیچ مسئولیتی در قبال نوشته ها ندارد